Op 9 november publiceerde de Raad van State zijn advies over de Wet financiering kinderopvang (WFK), het wetsvoorstel voor het nieuwe financieringsstelsel. De boodschap in het kort: de richting is goed, de uitwerking moet beter. De Raad steunt dat de overheid straks rechtstreeks aan kinderopvangorganisaties betaalt, maar heeft stevige vragen over de DAEB, het toezicht en de planning. Hieronder lees je wat er in het advies staat en wat het betekent voor jouw organisatie en je administratie.

Wat ligt er bij de Raad van State?

Het wetsvoorstel schaft de kinderopvangtoeslag af. Daarvoor in de plaats komt een vergoeding die niet afhangt van het inkomen van ouders en die de overheid als subsidie direct aan de kinderopvangorganisatie betaalt. Die subsidie is 95,6% van jouw uurprijs, tot aan de maximum uurprijs, voor maximaal 230 uur per kind per maand. De ouder sluit met jou een overeenkomst en betaalt alleen nog het verschil tussen jouw tarief en de vergoeding.

Het kabinet verwacht dat de vraag naar kinderopvang daardoor met 23% stijgt. De extra kosten zijn ongeveer € 3,7 miljard per jaar, waarmee de totale uitgaven aan kinderopvang op bijna € 9 miljard per jaar komen.

Wat zegt de Raad van State?

De Raad onderschrijft de keuze voor directe financiering: terugvorderingen bij ouders behoren daarmee tot het verleden en het stelsel wordt eenvoudiger uit te voeren. Daarnaast plaatst de Raad een reeks kanttekeningen. De belangrijkste:

  • Meer aandacht voor de ontwikkeling van kinderen. Het voorstel levert volgens het kabinet zelf weinig extra arbeidsparticipatie op en is niet gericht op de ontwikkeling van kinderen. Gezien het vele extra geld vindt de Raad dat dat doel meer aandacht verdient. Ook vindt de Raad dat de arbeidseis opnieuw bekeken moet worden. Afschaffen kost volgens het kabinet € 0,5 miljard per jaar.
  • Risico voor ouders met lage inkomens. Als de vraag harder stijgt dan het aanbod, gaan prijzen omhoog. De maximum uurprijs ligt nu al onder de kostprijs, dus de eigen bijdrage van ouders stijgt mee. De overheid heeft in het voorstel geen middel om het aanbod gericht te stimuleren.
  • DAEB: overleg eerst met Brussel. De Raad begrijpt de keuze om kinderopvang aan te wijzen als dienst van algemeen economisch belang, maar het voorstel leunt zwaar op strikte Europese vrijstellingsregels. Er is alleen informeel met de Europese Commissie gesproken. De Raad adviseert formeel overleg, ook om te kijken of een regeling op maat mogelijk is.
  • Onduidelijk hoe redelijke winst wordt berekend. Wordt de nettokostprijs bepaald per kindercentrum of op het niveau van de holding of het gastouderbureau? Dat maakt veel uit voor welke kosten je aan de DAEB mag toerekenen.
  • Risico op verspilling en fraude. De subsidie is volledig gebaseerd op de gegevens die de organisatie aanlevert. Er komen meerdere toezichthouders, en wie de markttoezichthouder wordt, is nog niet bekend.
  • Het testjaar is te kort. Het plan is 2027 droogoefenen, 2028 testen in de praktijk en vanaf 2029 invoering voor iedereen. Ervaringen opdoen, evalueren en de wet aanpassen in één jaar vindt de Raad niet realistisch.

Ook vraagt de Raad om meer uitleg over de opvangovereenkomst, omdat het voorstel op punten als opzegging afwijkt van het Burgerlijk Wetboek zonder dat te benoemen. Het is een advies, geen uitspraak: het kabinet beslist zelf wat het ermee doet. De Raad adviseert om de toelichting en zo nodig het wetsvoorstel aan te passen voordat het naar de Tweede Kamer gaat.

Wat betekent de DAEB voor je administratie?

Het advies maakt concreet wat de DAEB in de praktijk vraagt. De DAEB de-minimisregeling (maximaal € 750.000 steun over drie jaar) is alleen bruikbaar voor gastouders en zeer kleine gastouderbureaus en kindercentra. Voor de grote meerderheid van de organisaties geldt het DAEB-Vrijstellingsbesluit, en dat betekent:

  • een gescheiden boekhouding voor DAEB-activiteiten en overige activiteiten;
  • een winstmaximum: over vijf jaar mag je niet meer subsidie ontvangen dan je nettokosten plus een redelijke winst;
  • een periodieke controle op overcompensatie, met terugvordering als je te veel hebt ontvangen. Dienst Toeslagen kan dat bedrag verrekenen met je subsidie van het jaar erna.

De Raad wijst erop dat dit ingrijpende gevolgen kan hebben voor de bedrijfsvoering. Of de DAEB in deze vorm blijft, hangt nu mede af van het overleg met de Europese Commissie. Maar welke vorm het ook wordt: zonder een helder beeld van je kosten per locatie en per opvangsoort kun je straks niets aantonen.

Waarom het toezicht bij jouw cijfers begint

Omdat ouders in het nieuwe stelsel geen gegevens meer aanleveren, is jouw administratie de enige bron voor de subsidie. Het voorstel vraagt daarom dat je de aanwezigheid van kinderen registreert en doorgeeft aan Dienst Toeslagen. Wijkt die opvallend af van de gefactureerde uren, dan is dat aanleiding voor gericht toezicht; bij structurele afwezigheid kan de subsidie stoppen. We schreven daar eerder over in Structurele afwezigheid in de WFK: wanneer stopt de vergoeding?

De Raad vindt het toezicht nog te mager uitgewerkt. Het ligt daarom voor de hand dat de eisen aan de aansluiting tussen contracten, aanwezigheid en facturen eerder strenger dan lichter worden.

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

Voorlopig verandert er niets aan de regels. Het kabinet moet eerst reageren en het voorstel moet nog door de Tweede en Eerste Kamer. Wel is de kans reëel dat de planning schuift of dat de DAEB-uitwerking verandert. Wat in elk scenario overeind blijft, is dat jij straks de vergoeding aanvraagt op basis van je eigen gegevens. Daar kun je nu al op voorbereiden:

  1. Breng je kosten per locatie en opvangsoort in beeld. Dat heb je nodig voor een gescheiden boekhouding en voor het bepalen van je nettokosten, ongeacht op welk niveau die straks berekend worden.
  2. Laat contracten, aanwezigheid en facturen op elkaar aansluiten. Per kind, per maand en per opvangsoort moet je kunnen laten zien welke uren zijn afgesproken, afgenomen en gefactureerd. Goede contractadministratie is daarvoor de basis.
  3. Houd grip op de eigen bijdrage. Stijgen de prijzen, dan wordt het deel dat ouders zelf betalen groter. Het betalen van die eigen bijdrage is straks geen voorwaarde voor de subsidie, dus het innen ligt volledig bij jou. Strak debiteurenbeheer wordt belangrijker.

Wil je weten waar jouw organisatie staat? Met advies vanuit de administratie kijken we samen wat je cijfers en processen nu al aankunnen. Op onze pagina over het nieuwe financieringsstelsel houden we de stand van zaken bij. Over het eerdere advies van de Raad van State over de hogere toeslag in 2027 lees je meer in Raad van State: hogere toeslag kan opvang voor lagere inkomens onder druk zetten.